Pożyczka pod weksel: weksel in blanco i jego ryzyka

Jak działa pożyczka pod weksel?

Przy pożyczce pieniężnej pożyczkodawca zobowiązuje się przekazać pieniądze, a pożyczkobiorca — je zwrócić. Weksel służy tu jako zabezpieczenie. Rozdziel zatem dwa pytania: jakie zobowiązania wynikają z umowy pożyczki oraz do czego zobowiązuje podpis na wekslu.

Weksel własny zawiera bezwarunkowe przyrzeczenie zapłaty oznaczonej sumy. Weksel in blanco jest natomiast niezupełny w chwili wystawienia i zostaje uzupełniony później na podstawie porozumienia.

Nie traktuj pustych pól jako ochrony przed odpowiedzialnością. Prawo wekslowe przewiduje późniejsze uzupełnienie dokumentu na podstawie porozumienia.

Ogólne zasady zawierania umowy wyjaśnia poradnik: pożyczka — rodzaje, koszty i prawa pożyczkobiorcy.

Deklaracja wekslowa: co warto w niej ustalić?

Deklaracja wekslowa dokumentuje ustalenia dotyczące wypełnienia weksla in blanco. Przy jej ocenie szukaj konkretnych odpowiedzi, zamiast poprzestawać na zdaniu, że weksel „zabezpiecza pożyczkę”.

Poniższa tabela to lista kwestii do uzgodnienia, a nie ustawowy wzór dokumentu.

Zachowaj kopię deklaracji, umowy oraz obrazu weksla w stanie, w którym go przekazujesz. Przechowuj również potwierdzenia wypłat i spłat.

Przykład: jak ocenić zapis o sumie wekslowej?

Porównaj dwa proponowane postanowienia: „wierzyciel wpisze kwotę według własnego uznania” oraz „suma zostanie ustalona na podstawie niespłaconego kapitału i wskazanych należności, po odjęciu zaksięgowanych wpłat”.

Przy drugim zapisie można sprawdzić sposób obliczenia żądania. Nadal warto doprecyzować, jakie należności obejmuje i jak będą dokumentowane. To przykład oceny przejrzystości, nie gotowa klauzula do podpisania.

Co oznacza „nie na zlecenie”?

Przepis dotyczy weksla zabezpieczającego wierzytelność przedsiębiorcy z umowy z konsumentem; w innych relacjach (np. pożyczka między firmami) zasady oceń osobno.

Zgodnie z art. 11a Prawa wekslowego weksel przekazywany przedsiębiorcy jako zabezpieczenie wierzytelności z umowy z konsumentem powinien zawierać zastrzeżenie „nie na zlecenie” lub równoważne.

Klauzula ta nie wyklucza przeniesienia weksla. Oznacza, że można go przenieść tylko w formie i ze skutkami zwykłego przelewu, zamiast przez indos — szczególny sposób przenoszenia praw z weksla.

Sprawdź, czy zastrzeżenie znajduje się na samym wekslu. Nie poprzestawaj na obietnicy zamieszczenia go później.

Jakie ryzyka niesie podpisanie weksla?

Uzupełnienie niezgodne z ustaleniami

Porównuj wpisaną sumę i termin z deklaracją oraz historią spłat. Art. 10 Prawa wekslowego ogranicza możliwość powoływania się na naruszenie porozumienia wobec posiadacza, który nabył weksel; znaczenie mają m.in. jego zła wiara lub rażące niedbalstwo przy nabyciu.

Nie zakładaj więc, że sama deklaracja usuwa wszystkie zagrożenia związane z obrotem dokumentem.

Dochodzenie zapłaty przed sądem

Weksel może być podstawą wydania nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym. W sprawie przeciwko konsumentowi art. 485 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego wymaga również przedstawienia umowy, deklaracji wekslowej i załączników.

Po otrzymaniu pisma z sądu przeczytaj pouczenie i ustal termin reakcji. Przygotuj dokumenty do indywidualnej konsultacji prawnej.

Podpis poręczyciela

Poręczyciel wekslowy odpowiada tak samo jak osoba, za którą poręczył. Nie podpisuj dokumentu jako „świadek” bez wyjaśnienia roli podpisu — sam podpis na przedniej stronie weksla może oznaczać poręczenie, z wyjątkami wskazanymi w ustawie.

Co sprawdzić przed podpisaniem i po spłacie?

Przed przekazaniem weksla:

• przeczytaj łącznie umowę, weksel i deklarację;
• sprawdź, czy potrafisz samodzielnie odtworzyć sposób obliczenia sumy;
• ustal, kto otrzyma oryginał i jak odzyskasz go po rozliczeniu;
• wyjaśnij każdą rozbieżność przed podpisaniem.

Po wykonaniu zobowiązania z umowy konsumenckiej przedsiębiorca ma obowiązek niezwłocznie zwrócić weksel wystawcy. Dopilnuj odbioru oryginału i zachowaj potwierdzenie rozliczenia. Przy wyborze pożyczkodawcy pomaga tekst o pożyczce pozabankowej.